Historisch centrum, Frankfurt: een herbouwde oude stad onder glazen torens

Bijna alles wat je ziet in Frankfurt's Altstadt is jonger dan de persoon die het je laat zien, en dat is het eerste wat je moet begrijpen voordat je de kasseien op stapt. De oude stad werd platgewalstrooid op 22 maart 1944; wat terugkwam was geen bewaard relikwie maar een bewuste herbouw, steen voor steen en balk voor balk, met de nieuwste straat tussen de kathedraal en de Römer pas voltooid in 2018. Het is een wijk die geen verontschuldiging maakt voor haar eigen wederopbouw. In plaats daarvan draagt ze het openlijk, onder een muur van wolkenkrabbers, zodat een glazen toren kan reflecteren in het raam van een vakwerkhuis terwijl een appelwijn op tafel staat onder een trapgevel.

Waar de Altstadt om bekend staat

De hoofdschotel van de Altstadt is de Römerberg, een plein dat sinds de middeleeuwen het burgerlijk hart van Frankfurt is en ooit het mooiste plein van het Heilige Roomse Rijk werd genoemd. Het is onregelmatig zoals alleen oude stedelijke ruimtes kunnen zijn, hoewel de oudheid hier deels herinnering, deels zorgvuldige herbouw is. Aan de westkant staat de Römer, het stadhuis sinds de 15e eeuw, met zijn drie trapgevels en de Kaisersaal boven, waar portretten van alle 52 Heilige Roomse keizers van de muren neerkijken als er geen ceremonie gaande is. Daartegenover houdt de Gerechtigheidsfontein de wacht, Justitia met haar weegschaal zonder blinddoek, alsof het plein zelf een punt wilde maken over Frankfurt's zelfbeeld. En dan is er de Ostzeile, de rij die iedereen fotografeert: steile gevels, vakwerk, ansichtkaart symmetrie. Het werd herbouwd volgens historische plannen in 1986, wat heel Frankfurt is — praktisch, zelfbewust en niet bijzonder geïnteresseerd in doen alsof het anders is.

Net achter de kathedraal verandert de sfeer. De Neue Altstadt — de Nieuwe Oude Stad — is een vijf-minuten wijk van 35 gebouwen voltooid in 2018, een mix van 15 getrouwe reconstructies en 20 nieuwe gebouwen die de oude kroningsroute tussen de Dom en de Römer heropenen. Dit is waar de wederopbouw van de stad het meest leesbaar wordt te voet: gewelfde binnenplaatsen, smalle passages en het Hühnermarkt plein met het borstbeeld van de Frankfurtse dialectdichter Friedrich Stoltze. Het effect is geen themapark-nostalgie, eerder een stad die ervoor kiest om zichzelf zorgvuldig te vertellen. Je kunt de plaquettes lezen en weten wat gekopieerd is, wat nieuw is en wat herbouwd is uit foto's en plannen; die eerlijkheid geeft de plek een vreemde, stevige waardigheid.

De Kaiserdom, de rode zandstenen keizerlijke kathedraal waarvan de gotische toren het landmark van de Altstadt is en waarvan de klokken de tijd lijken te bepalen voor de hele wijk, presideert over dit alles. Het is de hoogste noot in een kleine buurt, en van bijna overal in de oude stad kun je je eraan oriënteren. De truc is dat de Altstadt piepklein is — je kunt de randen in vijftien minuten bewandelen — maar het perst een hele stadsgeschiedenis in die paar blokken. Het is de ansichtkaart Frankfurt waar de meeste bezoekers voor komen, ja, maar het is ook een werkende naad tussen de Main en het bankendistrict, waar de middeleeuwse daklijnen permanent worden omkaderd door glazen torens.

Waar te eten en drinken

De maag van de Altstadt is de Kleinmarkthalle, de overdekte markt aan de Hasengasse 5–7 waar ongeveer 60 kraampjes kaas, vis, specerijen en straatvoedsel verkopen, en waar lunch nog steeds een lokaal ritueel is in plaats van een voorstelling. Het is een dagplek — ongeveer van 8 tot 6 op weekdagen, tot 4 op zaterdag, gesloten op zondag — en het ritme is belangrijk. Kom wanneer de hal zoemt en de rijen deel uitmaken van het plezier. Bij Metzgerei Schreiber, net binnen de ingang op de begane grond, staan mensen in de rij voor hete Frankfurter of een stuk worst op een papieren bord met brood en uitstekende mosterd. Het is eenvoudig eten, gemaakt met het soort vertrouwen dat geen decoratie nodig heeft.

Een paar gangpaden verderop brengt Gref-Völsing zijn eigen soort zwaartekracht. Deze in 1894 opgerichte vijfde-generatie-frankfurter slager serveert de eigen Rindswurst van de stad met groene saus en een dagelijks wisselende lunch. De rij mag opschuiven, maar niemand lijkt haast te hebben. En als je er even boven wilt zitten, klim dan de interne trap op naar de Wein-Balkon, het wijnterras op de eerste verdieping waar Rollanderhof zijn wijnen per glas schenkt en locals een vrijdagmiddagriesling boven het geroezemoes van de markt koesteren. Het is een van die behulpzame Frankfurter genoegens: niet groots, niet verborgen, gewoon precies waar het moet zijn.

Voor een echt zitplaats diner is Margarete aan de Braubachstraße 18–22 de keuken die het meest van het moment voelt. Het doet moderne, ingredient-gedreven Duitse keuken met een open keuken en een goede prijs-kwaliteitverhouding doordeweekse lunchmenu, en het ligt op slechts een paar minuten van de Römer, wat betekent dat je erheen kunt drijven nadat de menigte op het plein hun foto's heeft genomen. Als je de meer traditionele Hessische tafel wilt, houdt Weinstube im Römer op Römerberg 19 de oude vormen in ere met Handkäse mit Musik, schnitzel en de beroemde zevenkruiden-Grüne Soße, direct aan het plein zelf. En voor koffie met echte afkomst, Wacker's Kaffee aan de Kornmarkt 9 brandt en serveert op dezelfde hoek sinds 1914, in een 80 vierkante meter café dat nauwelijks is veranderd sinds 1955. Er is troost in dat soort continuïteit, vooral in een wijk waar zoveel van het landschap reconstructie is.

Uitgaan

Wees eerlijk tegen jezelf over de Altstadt na zonsondergang: het is geen uitgaansbuurt en is dat eigenlijk nooit geweest. Zodra de dagjesmensen vertrekken en de marktrolluiken naar beneden gaan, worden het plein en de steegjes stil en verplaatst het drinkpubliek zich. Dat betekent niet dat de avond leeg is; het betekent alleen dat de Altstadt beter is in een afgemeten laatste glas dan in een lange, luidruchtige nacht.

De beste versie daarvan is een wandeling naar de rivier. Volg de Mainkai promenade naar het water en neem de skyline in die oplicht aan de overkant van de Main. Een stukje naar het westen langs de Untermainkai heeft MainNizza een van de beste rivierterrassen van de stad voor een glas wijn in de schemering. Het is het soort plek dat een langzame aankomst beloont: de rivier die donker wordt, de torens die het laatste licht vangen, de oude stad achter je die al tot rust komt. Rond de Römer zelf houden de cafés en vakwerkrestaurants van de Ostzeile hun terrassen 's avonds open voor een ontspannen afzakkertje in plaats van een groot feest, wat past bij het temperament van het plein.

Wanneer je wel een echt avondje uit wilt, is het grootste voordeel van de Altstadt hoe dicht het bij een is. De Eiserner Steg voetgangersbrug is amper een minuut van de Römerberg, en een tien minuten durende wandeling eroverheen brengt je in Alt-Sachsenhausen, de geplaveide wirwar van appelwijn-tavernes waar een grijsblauwe Bembel-kruik zure Apfelwein en een uitgelaten bank de hele bedoeling zijn. In de andere richting zijn de bars en clubs van het Bahnhofsviertel een korte wandeling of één U-Bahn halte verderop. Dus de Altstadt geeft je de geschiedenis van de dag en de gemakkelijke uitgang voor de nacht; het is een basis, geen bestemming voor late uren.

Dingen om te doen / wat te zien

Begin bij de Kaiserdom en beklim hem. De 328 treden van de rode zandstenen gotische toer leiden naar een uitkijkplatform op ongeveer 66 meter hoogte, en voor ongeveer €3 is het een van de beste panorama's voor je geld in de stad. Ga voordat de toer sluit in de late namiddag — rond 5-6 uur, eerder in de winter — en je krijgt de daken van de Altstadt aan je voeten, het Museumsufer aan de overkant van de rivier en de skyline erachter gestapeld. Het uitzicht is zowel nuttig als mooi: je begrijpt meteen hoe compact de oude stad is, hoe dicht de rivier ligt, hoe de verschillende eeuwen van de stad in hetzelfde kader passen.

Vanaf de kathedraal loop je de Krönungsweg door de Neue Altstadt. Dit is de oude kroningsroute, heropend in baksteen en balk, en het is het beste om hem langzaam te nemen om de veranderingen in schaal op te merken terwijl je van de ene steeg naar de andere gaat. Er zijn gewelfde binnenplaatsen bij Hinter dem Lämmchen en de Hof zum Rebstock, de Hühnermarkt met Stoltze's buste, en dan Haus zur Goldenen Waage naast de Dom — de duurste reconstructie van het ensemble, nu met een café en museumruimtes. Het is weelderig zonder luid te zijn, een huis dat de last van de hele dag gefotografeerd worden lijkt te begrijpen en zichzelf toch goed draagt.

Een korte stap naar het westen staat de Paulskirche, de ronde zandstenen hal waar in 1848 de eerste vrij gekozen nationale vergadering van Duitsland bijeenkwam om een grondwet op te stellen. Het is een van die plaatsen die gemakkelijk te onderschatten zijn omdat het gebouw van buiten zo sober is, maar de geschiedenis is dat niet. De rotonde is dagelijks open van 10 tot 5, met een gratis tentoonstelling binnen, en het blijft een van de belangrijkste democratische monumenten van het land.

Voor musea vertelt het Historisches Museum aan de Saalhof het verhaal van de stad in acht tentoonstellingen binnen 800 jaar oude muren en een nieuw gebouw uit 2017 aan de rivier. Het is de plek om naartoe te gaan als je het brede perspectief wilt, de stedelijke uitgestrektheid, de lagen die de Altstadt meer maken dan een mooi plein. En verscholen in de Neue Altstadt is het Struwwelpeter Museum een kleine, charmante herinnering dat het culturele geheugen van Frankfurt niet alleen keizerlijk en gemeentelijk is, maar ook literair, verbonden met Heinrich Hoffmann's kinderboek uit 1844. Een opmerking voor de planning: de Schirn Kunsthalle op de Römerberg is gesloten voor renovatie tot 2027 en is verhuisd naar Bockenheim, dus plan de dag er niet omheen.

{{ATTRACTIES}}

Winkelen en markten

Winkelen in het historische centrum draait niet om het slepen met tassen van een grote winkelstraat; het gaat om eetbare souvenirs en de kleine, specifieke dingen die je alleen opvalt wanneer je wandelt in plaats van haastig rondkijkt. De Kleinmarkthalle is de voor de hand liggende plek om te beginnen. Neem Frankfurter worst, Handkäse, kruiden, koffie en wijn mee van de kraampjes, en laat de markt het werk voor je doen. Het is zo'n plek waar winkelen niet te scheiden is van de lunch, zoals markten zouden moeten zijn.

In de Braubachstraße, de antiek- en galeriestraat achter de Römer, zit Bitter & Zart op nummer 14, een onafhankelijke chocolatier sinds 2003, met schappen vol repen, pralines en macarons en een weelderig café in jaren '20-stijl ernaast. Als je het type bent dat kan wachten op een warme chocolademelk, is het de pauze waard. Wacker's Kaffee op de Kornmarkt verkoopt zijn eigen langgeroosterde bonen per zak en schenkt ze ook, wat het een nuttige stop maakt als je de wijk wilt verlaten met iets dat er nog naar ruikt. De Neue Altstadt heeft verspreid kleine winkels en cafés tussen de gereconstrueerde huizen, meer om te snuffelen dan te sjouwen, en dat voelt goed voor een plek waarvan de geneugten net zo goed architectonisch als commercieel zijn.

Voor serieus shoppen is de Zeil slechts een paar minuten noordwaarts naar de Hauptwache, een van de drukste winkelstraten van Duitsland. Die nabijheid is onderdeel van het nut van het historische centrum: je kunt de ochtend doorbrengen op de Römerberg, lunchen op de markt, en dan noordwaarts drijven naar warenhuizen en ketens zonder ooit een auto nodig te hebben of veel te plannen.

Waar te verblijven in het historische centrum

Verblijven in of naast het historische centrum plaatst alle bezienswaardigheden, de Kleinmarkthalle en de rivier binnen een paar minuten lopen, met het Hauptbahnhof op een korte U-Bahn-rit of twintig minuten wandelen. Voor een eerste reis is dat moeilijk te overtreffen. Je wordt wakker met de Römerberg dichtbij, de kathedraalklokken ergens in de ochtendlucht, en de hele oude stad beschikbaar voordat de toergroepen goed wakker zijn. Het compromis is dat centrale hotels meestal duurder zijn en de wijk zelf overdag druk en 's nachts rustig is — een nuttige regeling voor sommige reizigers, minder voor anderen.

De grandioze optie aan de rand van de oude stad is het Steigenberger Icon Frankfurter Hof, een vijfsterreninstituut dat sinds 1876 gasten ontvangt, met de Römer, Paulskirche en Main Tower op een paar stappen afstand. Het Westin Grand Frankfurt is een ander gepolijst vijfsterrenhotel in de buurt, en er is een reeks betrouwbare middenklasse en high-end ketens rond de randen van de wijk en richting de Zeil. Voor iets kleiners en zachter voor de portemonnee, zoek naar hotels zoals het Schopenhauer Hof, op korte loopafstand naar de rivier. Als je het type bent dat bars voor de deur wil, slaap dan over de rivier in Sachsenhausen of bij het Bahnhofsviertel en steek terug naar het historische centrum om te sightseeën; als je een centrale basis wilt en de drukte overdag niet erg vindt, is de oude stad uitstekend.

Rondkomen

Het historische centrum is het beste te voet. De hele wijk is slechts een paar honderd meter breed, en het plezier zit hem in het wandelen — van de kathedraal naar de Römer, van de markt naar de rivier, van de ene gereconstrueerde straat naar de volgende. Een groot deel van het centrum is autovrij, wat erbij past. De wijk is ontworpen om langzaam te bewegen, vaak te stoppen, en op te merken hoe de skyline steeds tussen de daken verschijnt.

Het belangrijkste U-Bahn-station is Dom/Römer op lijnen U4 en U5, direct onder het historische centrum. Tramlijnen 11, 12 en 14 stoppen bij Römer/Paulskirche op de route Braubachstraße. Vanaf Frankfurt Hbf is het twee U-Bahn-stations of ongeveer 15–20 minuten lopen naar het oosten, terwijl de Hauptwache en de Zeil slechts een paar minuten noordwaarts zijn. Luchthaven Frankfurt is ongeveer 15 minuten met de S-Bahn, via S8 of S9, vanaf Hauptwache of Hauptbahnhof. Voor de musea en appelwijnstegen van Sachsenhausen kun je het openbaar vervoer overslaan: loop naar de Mainkai en steek de Eiserner Steg over, een minuut van de Römerberg, rechtstreeks naar de Museumsufer. Dat is de stad op zijn meest overzichtelijk.